logo3.gif (702 bytes)

HOME


ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග

ඩී එස්‌ සී උපාධිධාරී සේවාර්ජිත (සම්මානිත) මහාචාර්ය අශෝක අමරතුංග මහතා පසුගිය පෙබරවාරි 10 වැනි දා ලිපියෙන් ද තම මතය බටහිරෙන් හෝ නැෙගනහිරෙන් ගත් එකක්‌ නො වන බව කීමට දැඩි උත්සාහයක්‌ ගනියි. ඒ මහතා එහි මෙසේ කියයි. "ජීවිතයේ අරුත පිළිබඳ අප ගේ මතවාදය සමඟ එකඟ වන හෝ නො වන කරුණු විද්‍යාවේ හෝ දර්ශනයේ ඇත්නම් ඒවා සාකච්ඡා කිරීම අප ගේ අදහස වී ඇත. අප ගේ මතවාදය දීර්ඝ ලෙස පහදා දී ඇත. කෙටියෙන් කියනවා නම් ජීවිතයේ අරුත විශ්වයට සේවයක්‌ කිරීම ය. එම සේවය වනාහි DNA, RNA, ප්‍රොaටීන නිෂ්පාදනය කිරීම ය. ඒ සඳහා අප ගේ ජීවිතය නිර්මාණය වී ඇත. මේ මතවාදය මා ගේ අදහසක්‌ මිස බටහිරෙන් හෝ නැෙගනහිරෙන් හෝ කොපි කරගත් එකක්‌ නො වේ. එය බුදුදහමට පටහැනි නො වන්නේ ය. බටහිර මතවාද ඔවුන් ගේ දර්ශනය මත පදනම් වී ඇත. ඔවුන් ගේ දර්ශනය වන්නේ විශ්වය දෙවියන් විසින් මවනු ලැබ ඇත්තේ මිනිසා ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස ය යන්න ය. ලෝකය, ඉර, හඳ, සතා සිව්පාවා ගහ කොළ මවා ඇත්තේ මිනිසාට සේවය කිරීමට ය. මා පවසා සිටින්නේ ඊට හාත්පසින් විරුද්ධ අදහසකි. මා පවසන්නේ මිනිසා සහ අනෙකුත් ජීවීන් විශ්වයට සේවයක්‌ කරන බව ය. මෙතැන විශ්වය දෙවියකුට සමාන කොට ජීවීන් දෙවියන්ට සේවය කරන බවක්‌ අදහස්‌ වන්නේ නැත. බටහිර දර්ශනයට අනුව මිනිසා සහ දෙවියන් අවසානයේ එකක්‌ බවට පත් වන්නේ ය. ප්‍රමුඛත්වය දී ඇත්තේ මිනිසාට ය. මා ප්‍රමුඛත්වය දී ඇත්තේ විශ්වයට/ස්‌වභාවධර්මයට ය. ඊටත් එහා ගොස්‌ ප්‍රමුඛත්වය දිය හැක්‌කේ ශක්‌තියට ය. ශක්‌තිය දෙවියකු යෑයි උපකල්පනය කළ හැකි ද? එසේ කරන අය සිටිති. ශක්‌තිය වෙනුවට දෙවියන් යන වචනය භාවිත කිරීම ලාමක මෝඩකමකි. බටහිර දර්ශනයේ සහ අනෙකුත් දෙවියන් අදහන දර්ශනවල දෙවියන් පෞද්ගලික දෙවි කෙනෙකි. දෙවියන්ට පුද සත්කාර යාච්ඥා කිරීමෙන් නොයෙකුත් ලාබ ප්‍රයෝජන ලබාගත හැකි බව කියති. ශක්‌තියට යාච්ඥා කිරීමෙන් කිසි ලාබ ප්‍රයෝජනයක්‌ ලබාගත නොහැකි ය. දෙවියන් සැම දෙයක්‌ ම අප ගේ හැඟීම් ඇතුළුව පාලනය කරයි. ශක්‌තිය සැම ක්‍රියාවලියකට ම අවශ්‍ය වන්නේ ය. ශක්‌තිය ද්‍රව්‍ය ද වන්නේ ය. අප විරුද්ධ වන්නේ පෞද්ගලික දෙවියන් (personal god) යන සංකල්පයට ය. ශක්‌තිය දෙවියන් යෑයි යමකු සිතනවා නම් එය අනුවණකමකි."

අපි මෙය දීර්ඝ වශයෙන් උපුටා දක්‌වන්නේ කරුණු කිහිපයක්‌ නිසා ය. තමා විරුද්ධ වන්නේ පෞද්ගලික දෙවියන් යන සංකල්පයට යෑයි අමරතුංග මහතා කියයි. එයින් ඒ මහතා අදහස්‌ කරන්නේ කුමක්‌ද යන්න පැහැදිලි නැත. අමරතුංග මහතා පෞද්ගලික නො වන පොදු දෙවි කෙනකු ගැන විශ්වාසය තබන්නේ ද? බටහිර යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි සංස්‌කෘතීන්හි ඇත්තේ සියල්ලන්ට ම පොදු වූ දෙවි කෙනෙකි. ඒ දෙවි මැවුම්කරු දෙවි කෙනෙක්‌ විය. අයින්ස්‌ටයින් එවැනි දෙවි කෙනකුට විරුද්ධ විය. ඔහු ප්‍රකාශ කර සිටියේ තම දෙවියන් පෞද්ගලික දෙවි කෙනකු බව ය. කතෝලික චින්තනයෙහි දෙවියෝ සියල්ලන්ට ම පොදු වූ හ. කතෝලිකයෝ පල්ලියෙහි දී දෙවියන්ට සමූහ යාච්ඥ පැවැත්වූ හ. මාර්ටින් ලූතර් ඒ වෙනස්‌ කළේ ය. ඔහුට අනුව පොදු දෙවියන්ට පෞද්ගලික ව යාච්ඥ කළ හැකි විය. අමරතුංග මහතා විරුද්ධ වන්නේ අයින්ස්‌ටයින් සඳහන් කර ඇති දෙවියන්ට ද? සාමූහික කතෝලික චින්තනයෙන් මාටින් ලූතර් පෞද්ගලිකත්වය ඉස්‌මතු කළ යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි චින්තනයට මාරු විය. බටහිර විද්‍යාව සංස්‌කරණය වූයේ කතෝලික චින්තනයෙහි නො ව යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි චින්තනයෙහි ය. එම චින්තනයෙන් බිහි කළ විශිෂ්ටතම පුද්ගලයා වූ අයින්ස්‌ටයින් මාටින් ලූතර්ට ද එහා ගියේ ය. ඔහු පෞද්ගලික දෙවියන් ගැන විශ්වාසයක්‌ තැබී ය.

ශක්‌තිය දෙවි කෙනකු නො වේ යෑයි කී විට අපි අමරතුංග මහතා සමඟ එකග වෙමු. එහෙත් බටහිර චින්තනයේ ශක්‌ති සංස්‌ථිති නියමය ලැබෙන්නේ දෙවියන් ගෙනි. එයින් කියෑවන්නේ ඒ නියමය දෙවියන් ලබා දුන් එකක්‌ බව නො වේ. දෙවියන් මැවූ ශක්‌තිය විනාශ කිරීමට හෝ එයට අලුතේ ශක්‌තියක්‌ එකතු කිරීමට හෝ නොහැකි ය. දෙවියන් මැවූ ශක්‌තිය ද එසේ ම පවතියි. ඒ ඒ සංකල්ප නිර්මාණය වන්නේ ඒ ඒ චින්තනයෙහි ය. ශක්‌ති සංස්‌ථිති නියමයෙහි ආත්මවාදයක්‌ හා නිත්‍යභාවයක්‌ ගැබ් වී ඇත. බටහිර විද්‍යාවේ ශක්‌තිය නියත ය. එය සැම විට ම නිත්‍ය අගයක්‌ ගනියි. ශක්‌තිය ඒ ඒ ප්‍රභේදවලට පරිවර්තනය වන නමුත් මුළු ශක්‌තිය නියත ය. ශක්‌ති සංස්‌ථිති නියමය අනිත්‍යයට විරුද්ධ ය. එය සිංහල බෞද්ධ චින්තනයක සංස්‌කරණය විය නොහැකි ය. එමෙන් ම ශක්‌තිය යන සංකල්පයෙහි ආත්මවාදයක්‌ ඇත. ආත්මය පෞද්ගලිකාත්මයක්‌ විය යුතු ම නො වේ. ධර්මාත්මවාදයක්‌ ද වෙයි. බොහෝ දෙනා නො පිළිගත්ත ද ථෙරවාදයෙහි ධර්මතාවාදයක්‌ වෙයි. ශක්‌තිය දුක්‌ඛ යන්නට ද විරුද්ධ ය. දුක්‌ඛ යනු ත්‍රිලක්‌ෂණයෙහි කියෑවෙන ආකාරයට නම් අයහපත් හිස්‌ වූ දෙයක්‌ වෙයි. එහෙත් ශක්‌තිය එසේ හිස්‌ දෙයක්‌ ලෙස බටහිර විද්‍යාවෙහි දී නො සැලකෙයි. කෙටියෙන් කියන්නේ නම් ශක්‌තිය යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි චින්තනයෙහි සංස්‌කරණය වී ඇති අතර එය සිංහල බෞද්ධ චින්තනය සමග එකග නො වේ.

බටහිර මතවාද ඔවුන් ගේ දර්ශනය මත පදනම් වේ යෑයි කීමෙන් අමරතුංග මහතා දැනුමෙහි සාපේක්‌ෂතාව පිළිගනියි. ඒ මහතා කියන්නේ තම මතවාදය බුදුදහමට පටහැනි නො වන බව ය. පසුගිය සතියේ අප පැවසූ ආකාරයට ඒ පිළිබඳව අමරතුංග මහතාට අපේ කෘතඥතාව පිරිනැමෙයි. බටහිර මතවාද අනුව ලෝකය, ඉර, හඳ මවා ඇත්තේ මිනිසාට සේවය කිරිමට ය. එහි දී ද අපි අමරතුංග මහතා සමග එකග වෙමු. එහෙත් අවාසනාවකට අපට ඉන් ඔබ්බට අමරතුංග මහතා සමග යා හැකි නො වේ. තම මතය බුදුදහමට පටහැනි නො වේ ය යනුවෙන් අමරතුංග මහතා කියන විට අපට ඒ සමග එකග විය හැකි නො වේ.

අමරතුංග මහතා පෙබරවාරි 03 වැනි දා ලිපියෙන් මෙසේ කීවේ ය. "බුදුන් විශ්වයේ අරුත පහදා නුදුන් සේක. ඒ ගැන සිතනවාට වඩා ශරීරයට ඇතුළු වී ඇති වස පෙවූ ඊතලයක්‌ වන තෘෂ්ණාව උගුල්ලාගන්නට ක්‍රියා කරන මෙන් උන්වහන්සේ අවවාද කළ සේක. අප ගේ මතවාදය බුදු දහමට කිසිසේත් පටහැනි නො වන්නේ ය." අප පසුගිය සතියේ ද පෙන්වා දුන් ආකාරයට අමරතුංග මහතා බුදුන්වහන්සේ ගේ අවවාදයට පිටුපා ජීවිතයේ අරුත සොයයි. ඒ අතර තම මතවාදය බුදුදහමට කිසිසේත් පටහැනි නො වන බව ද පවසයි.

අමරතුංග මහතාට අනුව මිනිසා හා අනෙක්‌ ජීවීන් විශ්වයට සේවය කරයි. එය බුදුදහම සමග එකග වන්නේ කෙසේ ද? බුදුන් වහන්සේ එලෙස විශ්වයට සේවය කිරීමක්‌ ගැන දේශනා කර ඇත්තේ කොහේ ද? බුදුන් වහන්සේට අවශ්‍ය වූයේ සත්ත්වයාට සසරෙන් එතෙර වීමට මග දේශනා කිරීමට මිස සත්තවයා විශ්වයයට සේවය කිරීමක්‌ ගැන දෙසීමට නො වේ. අමරතුංග මහතා නොදැනුවත් ම සිංහල බෞද්ධ චින්තනයට පිටුපා යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි චින්තනයේ සංකල්ප මත පදනම් වෙයි. ඊනියා සේවය කිරීම යන්න යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි චින්තනයෙහි පමණක්‌ නො ව කතෝලික චින්තනයෙහි ද සංකල්පයකි. එහි පූජකවරු සේවය සඳහා බැඳී සිටිති. ඔවුන් කරන්නේ සේවයකි. මේ සංකල්පය අනුව රජයේ සේවකයා යන්න ද සංස්‌කරණය වී ඇත. අද දේශපාලනඥයෝ ද තමන් මහජන සේවකයන් බව පුන පුනා කියති. එහෙත් රජයේ සේවකයන් හා දේශපාලනඥයන් නමට පමණක්‌ සේවකයන් බව අපි දනිමු. එහෙත් වැදගත් වන්නේ සංකල්පය ය.

මිහිඳු හිමියෝ අපට සේවය කිරීම සඳහා මෙරටට වැඩම නො කළ හ. අශෝක රජු ගේ වෙනත් අවශ්‍යතා තිබුණ ද උන්වහන්සේ වැඩි ම වුව හොත් මෙරටට වැඩම කළේ අපේ හිත සුව පිණිස ය. මෙය අන් කිසිවක්‌ නො ව අපට නිවන් මග හෙළි පෙහෙළි කිරීම ය. එහෙත් යුරෝපීය පූජකවරුන් මෙරටට පැමිණියේ මෙහෙයකට ය. මිෂන් යන ඉංගිරිසි වචනයෙහි මෙහෙය, දූත මෙහෙය ආදිය අඩංගු වෙයි. සේවය යන්න කතෝලික හා යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි චින්තනවල ඇති සංකල්පයකි. අමරතුංග මහතා තමා ක්‍රිස්‌තියානි දර්ශනයට පටහැනි වන්නේ යෑයි කියමින් එහි සංකල්ප යොදාගනියි. අමරතුංග මහතා දැනුම ඒ ඒ ධර්මය මත පදනම් වන්නේ යෑයි සඳහන් කිරීම ගැන අප සතුටු වන අතර අපට කීමට ඇත්තේ ඒ මහතා බටහිර දර්ශනය හා ධර්මය මත පදනම් වන බව ය. අපේ සංකල්ප යොදාගන්නේ නම් ඒ මහතා යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි චින්තනය මත පදනම් වෙයි.

අමරතුංග මහතා එකී චින්තනය මත පදනම් වෙමින් කුඩා වෙනසක්‌ කරයි. ඒ මහතා විශ්වය මවා ඇත්තේ මිනිසාට සේවය කිරීම සඳහා ය යන්න වෙනස්‌ කර මිනිසා විශ්වයට සේවය කිරීම සඳහා නිර්මාණය වී ඇතැයි පවසයි. අමරතුංග මහතාට අනුව බටහිර මතවාදය වන්නේ ගහ කොළ ආදිය මවා ඇත්තේ මිනිසා වෙනුවෙනි. එනම් මිනිසාට සේවය කිරීමට ය. එහෙත් අමරතුංග මහතා කියන්නේ මිනිසා නිර්මාණය වී ඇත්තේ විශ්වයට සේවය කිරීමට ය. අමරතුංග මහතා ගේ මිනිසා නිර්මාණය වී ඇත්තේ ඩාවින් ගේ පරිණාමවාදය, මහා පිපිරුම ආදිය ආශ්‍රිත ව ය. එහි දෙවියන් නමින් මැවුම්කරුවෙක්‌ නැත. එහෙත් එහි පටන්ගැන්මක්‌ හා නිර්මාණයක්‌ වෙයි. බුදුන් වහන්සේ ලෝක විෂය අචින්ත්‍ය යෑයි දෙසූ හ. මම බටහිර විද්‍යාව හා එහි චින්තනය පිළිගන්නා කාලයෙහි නම් බුදුන් වහන්සේට පිටුපා ලෝක නිර්මාණය දැනගැනීමට විශ්වවේදය හැදැරුවෙමි. අමරතුංග මහතාට අනෙක්‌ සිංහල බෞද්ධයනට මෙන් ම බටහිර විද්‍යාවෙහි සංකල්ප හා ප්‍රවාද සංස්‌කරණය කිරීමට නොහැකි වුවත් ඒ මහතා එහි චින්තනයෙහි එල්ල සිටියි. ඔහුට කෙතෙරම් ඒ විෂය නො වන්නේ ද කිව හොත් ඔහු සිතා සිටින්නේ තමා බටහිර දර්ශනයට පටහැනි යමක්‌ කියන බව ය. ඔහු අලුතෙන් සංකල්පයක්‌ ගොතා නැත. ඔහු කර ඇත්තේ විශ්වය මිනිසාට සේවය කරන්නේ ය යන්න වෙනුවට මිනිසා විශ්වයට සේවය කරන්නේ ය යන්න ආදේශ කිරීම පමණකි. අමරතුංග මහතාට බටහිර යුදෙවු ක්‍රිස්‌තියානි චින්තනයෙන් ගැලවීමක්‌ නැත.

අපි මේ ලිපියෙහි ඉතිරි කොටසෙහි ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග නිරීක්‌ෂණය කර ඇති බවට බටහිර විද්‍යාඥයන් කණ්‌ඩායමක්‌ කරන ප්‍රකාශය කෙටියෙන් සලකා බලමු. මෙය ගුරුත්වාකර්ෂණය පට්‌ටපල් බොරුවකි යන්න යටතේ සාකච්ඡා කළ යුතු වුවත් ඒ සම්බන්ධයෙන් ඇති වී තිබෙන කාලීන උනන්දුවත් සමග අපි එය මෙසේ සාකච්ඡාවට ගනිමු. පළමුවෙන් ම කිය යුතු කරුණු දෙකක්‌ වෙයි. එකක්‌ මේ ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග ගැන තවමත් බටහිර විද්‍යාඥයන් අතර එක මතයක්‌ නොමැති වීම ය. මේ නිරීක්‌ෂණය කර ඇත්තේ ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග ද යන්න පසුව තීරණය කෙරෙනු ඇත. කෙසේ වෙතත් ඒ ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග යෑයි අපි තර්කය සඳහා උපකල්පනය කරමු.

දෙවනුව කිව යුත්තේ ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග යන්න වැරදි ව්‍යවහාරයක්‌ බව ය. අවුරුදු සියයකට පමණ පෙර අයින්ස්‌ටයින් තම සාධාරණ සාපේක්‌ෂතාවාදයෙහි සන්නිකර්ෂණ සමීකරණ යොදාගනිමින් ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග ප්‍රචාරණය වන බව කීවේ ය. පසු කලෙක මැක්‌ස්‌ වෙබර් මේ සංසිද්ධිය ගැන බොහෝ දේ එකතු කළේ ය. මෙහි දී කිව යුත්තේ ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග යනුවෙන් තරංග ප්‍රචාරණය (propagate) නො වන බව ය. අයින්ස්‌ටයින් ගේ සාධාරණ සාපේක්‌ෂතාවදය අනුව ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණයක්‌ නැත. එසේ නැති විට ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග තිබිය නොහැකි ය. සාධාරණ සාපේක්‌ෂතාවාදයෙහි ඒකජ සමීකරණ (linear equations) අනුව මෙහි දී සිදු වන්නේ ප්‍රමිතික ආතානකය (metric tensor) ප්‍රචාරණය වීම ය. ප්‍රමිතික ආතානකය මගින් අවකාශ කාලයෙහි ජ්‍යාමිතිය කියෑවෙයි. ප්‍රමිතික ආතානකය ද්‍රව්‍ය හා විකිරණ මගින් නිර්ණය වෙයි. මෙය නිව්ටෝනීය කතාන්දරයෙන් වෙනස්‌ ය. නිව්ටෝනීය භෞතිකයෙහි අවකාශය දී ඇත. එහි කාලය ගලා යයි. අවකාශයෙහි ද්‍රව්‍ය හා විකිරණ පවතියි. එහෙත් අයින්ස්‌ටයින් ගේ කතාන්දරයෙහි අවකාශ - කාලය කල් තබා දී නැත. ඒ නිර්ණය කෙරෙන්නේ ද්‍රව්‍ය හා විකිරණ මගිනි.

මෙයින් කියෑවෙන්නේ ද්‍රව්‍ය හා විකිරණවල වෙනස්‌කම් සිදු වන විට අවකාශ - කාලය ද වෙනස්‌ වන බව ය. එනම් ප්‍රමිතික අතානකය වෙනස්‌ වෙයි. එසේ වෙනස්‌ වූ ප්‍රමිතික ආතානකය අභිශූන්‍ය භුමිතක (null geodesics) ඔස්‌සේ ප්‍රචාරණය වෙයි. සාමාන්‍ය අංශූ භූමිතක ඔස්‌සේ චලනය වන බව අමතක නො කළ යුතු ය. ඒ අංශූ එසේ චලනය වන්නේ බලයක්‌ (ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයක්‌) නොමැති ව ය. නිව්ටන් ගේ කතාන්දරයෙහි ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ බල වෙයි. ද්‍රව්‍ය හා විකිරණ වෙනස්‌ වූ විට අභිශුන්‍ය ප්‍රමිතික ඔස්‌සේ ප්‍රචාරණය වන්නේ ප්‍රමිතික ආතානකය පමණක්‌ නො වේ. රීමාන් ආතානකය (Riemann Tensor) ද එසේ ම අභිශූන්‍ය ප්‍රමිතික ඔස්‌සේ ප්‍රචාරණය වෙයි. රීමාන් ආතානකයෙන් අවකාශ කාලයෙහි වක්‍රතාව ගැන කියෑවෙයි.

මේ ආතානක දෙක ම තරංග සමීකරණය සපුරාලයි. එනම් ආතානක දෙක අභිශූන්‍ය භූමිතික ඔස්‌සේ ප්‍රචාරණය වන අතර තරංග සමීකරණය සපුරාලයි. ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග යන්න පටබැඳෙන්නේ මේ හේතුවෙනි. ආතානක වෙනස්‌ වීම හේතුවෙන් අංශූවල චලිතයෙහි ද වෙනසක්‌ වෙයි. විද්‍යාඥයන් මැන බලන්නේ මේ වෙනස ය. අද කතා කරන ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග ඉතා ඈත අතීතයෙහි දී කළු කුහර දෙකක්‌ ගැටීමෙන් ප්‍රමිතික ආතානකයෙහි සහ රීමාන් ආතානකයෙහි සිදු වූ වෙනස්‌කම් මේ වන විට පෘථිවියට ප්‍රචාරණය වීම නිරීක්‌ෂණයෙන් ලැබෙයි. ඒ තවදුරටත් නිරීක්‌ෂණය කෙරෙනු ඇත.

මෙහි දී ඇතැමුන් කියන්නේ ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග නිරීක්‌ෂණය හේතුවෙන් අයින්ස්‌ටයින් ගේ සාධාරණ සාපේක්‌ෂතා ප්‍රවාදය සත්‍ය බව සාධනය කෙරෙන බව ය. අප කිහිප වතාවක්‌ ම කියා ඇත්තේ කිසි ම නිරීක්‌ෂණයකින් කිසි ම ප්‍රවාදයක්‌ සත්‍ය වන බව පෙන්නුම් නො කෙරෙන බව ය. පළමුවෙන් ම ප්‍රවාදයක්‌ යනු වියුක්‌ත කතාන්දරයකි. ඒ වියුක්‌ත කතාන්දරයෙන් අපෝහනය (Deduce) කළ හැක්‌කේ වියුක්‌ත නිගමන මිස සංයුක්‌ත නිගමන නො වේ. එහෙත් නිරීක්‌ෂණයක්‌ යනු සංයුක්‌ත වූවකි. සංයුක්‌ත නිරීක්‌ෂණයක්‌ වියුක්‌ත අපෝහනයක්‌ හා සංසන්දනය කළ හැකි නො වේ. දෙවනුව එසේ කළ හැකි වුවත් එයින් වියුක්‌ත ප්‍රවාදය සත්‍ය යෑයි ගම්‍ය නො වේ. එයින් කියෑවෙන්නේ ප්‍රවාදයෙන් වැඩ ගත හැකි බව පමණ ය. ප්‍රවාදවලින් සත්‍ය දැනගත හැකි යෑයි කියන අය සත්‍යය යනු කුමක්‌ දැයි තේරුම් කර දිය යුතු ය. සත්‍යය යනු කුමක්‌ දැයි නො දැන සත්‍යය ගැන කීම වංචාවකි.

අප බොහෝ විට කියා ඇති පරිදි සිංහල බෞද්ධයනට "මම" යන්න බොරුවකි. එය ආත්මවාදී ය. මා යනුවෙන් කෙනකු නැති වුව ද ඒ සංකල්පයෙන් වැඩගත හැකි ය. මා පුද්ගලයා ආදී සංකල්ප යොදාගෙන අසවලා අද රාත්‍රී ආහාරය ගන්නා බවත් එසේ නො වී නම් හෙට හෝ අනිද්දා හෝ එසේ කරන බවත් මට පුරෝකථනය කළ හැකි ය. ඒ පුරෝකථනය ඉටු වූ පමණින් මා යන සංකල්පය සත්‍යයක්‌ යෑයි කිව හැකි ද? සංකල්පයකින් වැඩගැනීමට හැකි වූ පමණින් ඒ සත්‍යයක්‌ බවට පත් නො වේ. ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග මගින් අයින්ස්‌ටයින් ගේ ප්‍රවාදය සත්‍යය යෑයි කිව නො හැකි ය.

නලින් ද සිල්වා